काठमाडौं । उत्तर कोरियाका शासक किम जोङ उनलाई भेट्नु कुनै सामान्य नेतालाई भेटेजस्तो बिल्कुलै होइन। उनीसँग भेट्ने मानिसहरूले पहिले करिब एक महिनाको विशेष तालिम लिनुपर्छ । उक्त तालिममा उनीहरूलाई किमको अगाडि कसरी उभिने, कहिले बोल्ने, कति बोल्ने र कस्तो किसिमको ‘बडी ल्याङ्ग्वेज’ (शारीरिक हाउभाउ) राख्ने भन्ने कुरा सिकाइन्छ।
यो दाबी उत्तर कोरियाका पूर्व कूटनीतिज्ञ ली इल-ग्युले गरेका हुन्। उनले किम जोङ उनसँग सात पटक भेट गरिसकेका छन्। एक अन्तर्वार्ताका क्रममा उनले किमसँगको भेटका क्रममा सानो गल्ती पनि निकै भारी पर्न सक्ने बताए। उनका अनुसार किमको आसपास भनिएका र गरिएका लगभग हरेक कुरा रेकर्ड गरिन्छ।
ली इल-ग्यु उत्तर कोरियाको परराष्ट्र मन्त्रालयमा उपनिर्देशक (डिप्टी डाइरेक्टर) रहिसकेका छन्। उनले किम जोङ उनलाई भेट्ने मानिसहरूलाई पहिले विशेष तालिम दिइने बताए। यो तालिम करिब एक महिनासम्म चल्छ। यस अवधिमा उनीहरूलाई बोल्ने र व्यवहार गर्ने कडा नियमहरू सिकाइन्छ।
लीका अनुसार किमको अगाडि उभिएर बारम्बार हलचल गर्ने वा अकारण कुनै गतिविधि गर्न मनाही हुन्छ। यदि किम उनीहरूतर्फ आए भने डराएर पछि हट्ने वा भाग्ने सट्टा शान्त भएर एकतर्फ हट्नुपर्छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण नियम कुराकानीलाई लिएर छ।
किम जोङ उनले जबसम्म आफैँ कुनै प्रश्न सोध्दैनन्, तबसम्म अगाडिको व्यक्तिले आफ्नो तर्फबाट कुराकानी सुरु गर्नु हुँदैन। न कुनै अतिरिक्त कुरा, न उत्साह देखाउने प्रयास, न त बिनाकारण प्रशंसा नै गर्न पाइन्छ।
ली इल-ग्यु भन्छन्, यदि किमले कुनै प्रश्न सोधे भने त्यसको उत्तर छोटो, सीधा र बिल्कुलै सही हुनुपर्छ। उनका अनुसार उत्तर दिँदा अनावश्यक कुराहरू गर्नु उपयुक्त मानिँदैन। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, यदि कुनै प्रश्नको उत्तर थाहा छैन भने सबै कुरा थाहा भएजस्तो देखाउने प्रयास गर्नु हुँदैन।
किनभने किमको आसपास हुने गतिविधिहरूमाथि निगरानी राखिन्छ र कुराकानी रेकर्ड गरिन्छ। लीका अनुसार उत्तर कोरियामा यी रेकर्डिङहरूलाई देशको ‘क्रान्तिकारी इतिहास’ दर्ज गर्ने माध्यमका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।
किमको साथमा रहने उनका सचिवहरूले उनले भनेका कुराहरू टिपोट पनि गर्छन्। त्यसैले उनका अनुसार किमको अगाडि ढाँट्नु पनि निकै जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
ली इल-ग्युले किम जोङ उनसँगको आफ्नो पहिलो भेटको अनुभव पनि साझा गरे। उनले पहिलो पटक विमानस्थलको भिआइपी वेटिङ रुममा किमसँग भेटेको बताए। त्यस समय उनी यति धेरै त्रसित (नर्भस) थिए कि बोल्दाखेरि आफ्नै आवाज काँपेको उनी सुनिरहेका थिए।
यद्यपि, उनले आफूलाई चाँडै सम्हाले। लगातार तनावमा रहिरहेको भए आफूले काम सही ढङ्गले गर्न नसक्ने उनको भनाइ थियो। अनि काममा गल्ती हुनुको गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने हुन सक्थ्यो।
उनले किमलाई भेट्नु उत्तर कोरियाली सरकारी प्रचारबाजीमा भनिएजस्तो ‘भगवान्लाई भेटेको’ जस्तो अनुभूति नभएको पनि बताए। तर, यो सामान्य मानिसहरूबीच हुने साधारण भेटघाट पनि थिएन।
नोभेम्बर २०१८ मा ली इल-ग्युले क्युबाका तत्कालीन राष्ट्रपति मिगेल दियाज-क्यानेलको उत्तर कोरिया भ्रमणका क्रममा कार्यक्रमहरूको समन्वय गर्ने जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। यो भ्रमण दुई दिनको थियो। यस क्रममा किम जोङ उनसँगको कुराकानी, एक सरकारी भोज र प्योङयाङको मे डे स्टेडियममा आयोजित कार्यक्रम समावेश थिए।
लीका अनुसार किमसँगको उनको कुराकानी धेरैजसो उनले सोधेका प्रश्नको उत्तर दिनमा मात्र सीमित हुन्थ्यो। किमले विमान, खानाको रोजाइ र क्युबाको जनसङ्ख्याजस्ता विषयहरूमा प्रश्न सोध्ने गर्दथे।
ली इल-ग्युका अनुसार किमको अगाडि आफूलाई अलग्गै वा खास देखाउने प्रयास पनि गर्नु हुँदैन। आवश्यकताभन्दा बढी प्रशंसा गर्नु वा बनावटी मुस्कान दिनु पनि सही मानिँदैन। अर्थात् किमको अगाडि उनी देशको सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्ति भएका कारण मात्र खुसी देखिने प्रयास गर्नु हुँदैन।
लीका अनुसार किम पनि एक मानिस हुन् र उनले उनलाई हाँसेको तथा अरूप्रति संवेदनशील भएको पनि देखेका छन्। तर यसका साथसाथै उनले सत्ताको अर्को रूपलाई पनि नजिकबाट महसुस गरे। उनका अनुसार उत्तर कोरियामा किमको सत्तालाई चुनौती दिने कुनै प्रभावशाली शक्ति छैन।
लीले करिब ६० वर्षका एक दोभाषेसँग जोडिएको घटना पनि सुनाए। उनका अनुसार ती दोभाषे किमको कुराकानीको अनुवाद गरिरहेका थिए र कुनै मौकामा उनले किमको कुराका बीचमै बोलिदिए। लीको दाबी छ कि किम यसबाट रिसाए र उनले ती व्यक्तिलाई ‘अभद्र’ वा ‘असभ्य’ भनेका थिए।
त्यसपछि कथित रूपमा ती व्यक्ति पुनः किमको आसपास नआउने आदेश दिइयो। लीका अनुसार त्यस समय अधिकारीहरूलाई ती दोभाषेको जीवन समाप्त भयो भन्ने लागेको थियो। यद्यपि, उनी कथित रूपमा मृत्युदण्डबाट जोगिन सफल भए, किनकि उनका एक आफन्तको सम्बन्ध उत्तर कोरियाको शक्तिशाली अर्गनाइजेसन एन्ड गाइडन्स डिपार्टमेन्टसँग थियो।
पछि उनले ‘क्रिटिसिजम सेसन’ (आलोचना सत्र) बाट गुज्रिनुपर्यो। यसमा उनले करिब एक हप्तासम्म आफ्नै काम र व्यवहारको आलोचना गर्दै लेख्नुपरेको थियो। ली इल-ग्युले यस घटनालाई सम्झँदै त्यसबेला मानिसहरूलाई साच्चिकै ती व्यक्तिको जीवन समाप्त भयो भन्ने लागेको बताए।
उनका अनुसार किम जोङ उनले गरेको एउटा मात्र आलोचनाले पनि कुनै व्यक्तिको भाग्य बदलिन सक्छ। यही कारणले गर्दा किमलाई भेट्ने मानिसहरूका लागि के बोल्ने भन्ने जान्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। उनीहरूले कहिले शान्त रहने, कसरी उभिने र किमको अगाडि कस्तो व्यवहार गर्ने भन्ने कुरा पनि सिक्नुपर्छ।
लीको दाबी छ कि उनले किम जोङ उनसँग सात पटक भेट गरे र हरेक भेटका क्रममा तनावको वातावरण महसुस गरे। उनका शब्दमा, यी भेटहरूमा उनले किमभित्र एक सामान्य मानिसको झलक पनि देखे र अनियन्त्रित सत्ता भएको व्यक्तिको कठोरता पनि।
